THAM KHẢO THẦN KINH HỌC

NGUY CƠ ĐỘT QUỴ VÀ PHÒNG CHỐNG

Đột quỵ là tình trạng đột ngột bị tổn thương não do căn nguyên mạch máu, còn gọi là tai biến mạch máu não. Thường đột quỵ là do tắc nghẽn một mạch máu trong sọ, gây chết một phần của não, hoặc do vỡ mạch máu trong sọ. Người bệnh đang bình thường khoẻ mạnh, đột nhiên bị liệt nửa người, hoặc tê dại nửa người, hoặc đột ngột mất trí nhớ hoặc mất khả năng nói và hiểu lời nói… Tình trạng nặng, thì bệnh nhân đột ngột bị mê man bất tỉnh, có thể tử vong. Đột quỵ là nguyên nhân tử vong thứ ba, sau bệnh nhồi máu cơ tim và ung thư, nhưng là nguyên nhân gây tàn phế hàng đầu trong các loại bệnh. Do vậy cần đề phòng đột quỵ ngay khi còn đang cảm thấy trong người khoẻ mạnh. Vậy trên một người có dáng bề ngoài bình thường, làm sao biết được có nguy cơ bị đột quỵ trong tương lai. Các chuyên gia về đột quỵ nêu lên những yếu tố nguy cơ sau đây: cao huyết áp, bệnh mạch vành, rung nhĩ, bệnh tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, và hẹp động mạch cảnh.

1.   Cao huyết áp: Có 2 số huyết áp, là huyết áp tối đa hay huyết áp tâm thu (lúc tim co bóp và mạch nẩy), và huyết áp tối thiểu hay huyết áp tâm trương (lúc tim giãn ra và mạch chìm xuống). Nếu huyết áp tối đa trên mức 140 mm thủy ngân và tối thiểu trên 90 mm thủy ngân (ta hay nói vắn tắt là 140 trên 90, hay 14 trên 9), thì coi là cao huyết áp. Mức độ nguy cơ gây đột quỵ: mức độ cao. Do vậy với người trên 40 tuổi, mỗi lần đi khám tổng quát đều nên yêu cầu được đo huyết áp, và nếu không có cao huyết áp, thì hàng năm cũng nên đo lại ít nhất 1 lần. Nếu có cao huyết áp, thì dự phòng đột quỵ bằng cách uống thuốc hạ huyết áp theo hướng dẫn của bác sỹ, nên có máy đo huyết áp trong nhà để tự kiểm tra thường xuyên. Nhiều người Việt Nam, nhất là vùng quê, có thói quen tai hại là chỉ uống thuốc khi cảm thấy khó chịu, nếu trong người thấy khoẻ mạnh là tự ý bỏ thuốc không uống nữa. Nên nhớ bệnh cao huyết áp là bệnh suốt đời, phải uống thuốc hàng ngày, muốn bỏ thuốc phải đo huyết áp cẩn thận và xin ý kiến bác sỹ. Có nhiều người huyết áp rất cao nhưng trong người cảm thấy bình thường, cơn đột quỵ xảy ra giống như sét đánh giữa lúc trời quang mây tạnh, là do mình chủ quan không theo dõi và dự phòng từ trước. Nghiên cứu trên thế giới thấy: nếu giảm huyết áp tối thiểu thấp xuống 5-6 mm thủy ngân, là giảm nguy cơ đột quỵ được 40%.

2.   Bệnh mạch vành: mạch vành là mạch máu nuôi tim, khi bị bệnh mạch vành có thể thấy đau ngực, ngợp thở khi gắng sức hay leo thang gác. Nặng nhất là nhồi máu cơ tim do mạch vành bị tắc. Trong vòng 1 tháng sau khi bị nhồi máu cơ tim, nguy cơ đột quỵ là trên 30%. Sau đó, nguy cơ bị là 1-2% trong 1 năm. Sau khi bị nhồi máu cơ tim, nên dùng Aspirin đều đặn, vừa dự phòng được tái phát nhồi máu cơ tim, vừa dự phòng được đột quỵ. Nếu dùng Aspirin đều đặn, nguy cơ đột quỵ trong 1 năm giảm xuống dưới 0,5%.

3.   Rung nhĩ : cũng gây nguy cơ đột quỵ ở mức độ trung bình, vì rung nhĩ tạo điều kiện hình thành cục máu đông trong buồng tim, cục máu này vỡ ra mảnh nhỏ phóng lên não, gây tắc mạch não. Nếu người già trên 75 tuổi nên dùng thuốc chống đông theo chỉ định của bác sỹ tim mạch, nếu dưới tuổi đó thì dùng Aspirin đều đặn để dự phòng đột quỵ.

4.   Tiểu đường: nguy cơ đột quỵ ở mức độ thấp, nhưng tiểu đường cùng có với cao huyết áp, thì tăng nguy cơ đột quỵ. Điều trị tiểu đường làm giảm nguy cơ bị đột quỵ. Để phát hiện sớm bệnh tiểu đường, mỗi năm nên kiểm tra đường máu 1 lần, nhất là những người trên 40 tuổi. Nếu có bệnh tiểu đường, thì khám và dùng thuốc theo bác sỹ chuyên khoa nội tiết hoặc nội tổng quát.

5.   Hẹp động mạch cảnh: cũng là nguy cơ gây đột quỵ. Người ta khuyên mổ chữa hẹp động mạch cảnh nếu hẹp trên 60%, dù hẹp đó chưa gây tai hại trước mắt nào.

6.   Tăng mỡ máu:  Mỡ máu gồm nhiều chất và phải xét nghiệm máu rồi so với chuẩn của người bình thường, thì mới kết luận có mỡ máu cao hay không. Nguy cơ bị đột quỵ sẽ tăng cao nếu tăng mỡ máu cùng lúc với bệnh mạch vành. Người ta khuyên là nếu đã từng bị nhồi máu cơ tim, mà Cholesterol máu không cao lắm, dưới mức 240 mg%, thì nên dùng Pravastatin. Nếu Cholesterol cao hơn mức đó thì nên dùng Simvastatin (Zocor).

7.  Hút thuốc lá: gây tăng huyết áp và tăng nguy cơ đột quỵ. Hãy ngừng hút thuốc lá càng sớm càng tốt. Sau khi ngưng hút thuốc lá, trong vòng 2 đến 5 năm, nguy cơ bị đột quỵ sẽ giảm dần xuống tương đương như người chưa từng hút thuốc lá bao giờ.

8.  Uống bia rượu: Có 2 kiểu uống rượu bia: uống lượng nhỏ đều đặn hàng ngày, và nốc rượu bia kiểu "dzô" hay "100%". Hai kiểu uống có tác dụng lên nguy cơ đột quỵ ngược nhau. Uống đều dặn mỗi ngày một lượng nhỏ sẽ có tác dụng tốt trên Cholesterol, lên tiểu cầu và lên Fibrinogen, là những yếu tố có liên quan tới nguy cơ đột quỵ. Do vậy uống rượu với lượng nhỏ và đều đặn hàng ngày làm giảm nguy cơ bị đột quỵ. Nhưng ngược lại, nếu uống rượu bia với lượng nhiều, sẽ có tác dụng rất xấu, uống càng nhiều càng có nguy cơ đột quỵ cao. Các bác sỹ khuyên những người vốn không ưa rượu thì đừng tập thói quen uống rượu, còn những người đang uống rượu lượng nhỏ hàng ngày thì có thể cứ uống tiếp tục, miễn là không có vấn đề khác. Ví dụ nếu  có bệnh gan, thận mạn tính thì phải bỏ uống, không thể viện cớ uống rượu bia để phòng ngừa đột quỵ.

9.   Tập thể dục: nên tập thể dục ở mức độ trung bình, ví dụ đi bộ. Nên đi bộ nhanh trong 30 phút, mỗi ngày 1 lần và mỗi tuần ít nhất 5 ngày tập đi bộ.

10.  Ăn mặn và ăn nhiều mỡ: cũng làm tăng nguy cơ đột quỵ. Cần giảm lượng mắm muối trong thức ăn, tránh ăn mỡ heo, mỡ bò. Nên ăn nhiều trái cây và rau.

Tóm lại để tránh bị đột quỵ trong tương lai, cần có cuộc sống hoạt động không ì trệ, ăn uống đúng cách, không uống nhiều rượu và không hút thuốc lá. Với những người trên 40 tuổi, nên định kỳ kiểm tra huyết áp, mỡ máu và đường trong máu, ít nhất cũng nên 1 lần mỗi năm. Nếu kiểm tra định kỳ phát hiện có vấn đề, thì cần dùng thuốc nghiêm chỉnh theo chỉ định của bác sỹ chuyên khoa.

Các số liệu nêu trong bài báo này được dẫn từ số liệu của Hội đột quỵ quốc gia - National Stroke Association, Hoa kỳ.

Tháng 4 năm 2001

Từ khóa: du phong dot quy , dot qui , cao huyet ap , hep dong mach .