THAM KHẢO THẦN KINH HỌC

CO GIẬT ĐỘNG KINH

Động kinh là một bệnh phức tạp có nhiều loại cơn khác nhau, trong đó có các cơn co giật. Cơn co giật do động kinh, dân gian hay gọi là "kinh phong, phong xù". Người bệnh đang sinh hoạt, có thể đang ngồi, đứng hay đi, đột nhiên ngã xuống, bất tỉnh và co giật chân tay. Có người mắt trợn tròng, sùi bọt mép. Trong những trường hợp như vậy, cần biết xử trí thế nào cho đúng.

ĐỘNG KINH CƠN LỚN

Cơn co giật do động kinh thường gặp là động kinh cơn lớn, thuật ngữ y học là grand mal. Người bệnh có thể đột ngột hét lên, do khép dây thanh âm đồng thời với co mạnh các cơ ở ngực, rồi ngã vật xuống đất, cứng đờ. Giai đoạn cứng kéo dài từ vài giây tới 3 phút. Hết duỗi cứng thì bắt đầu giật các bắp thịt toàn thân. Người bệnh sùi nước miếng ra. Cũng có thể đái ra quần, nếu ngay trước khi lên cơn kinh phong người bệnh chưa đi toa lét. Co giật nhịp nhàng cả tứ chi, hai bên phải và trái, mới đầu co giật nhanh, về sau chậm dần rồi ngừng lại. Người bệnh có thể mê man mất một lúc, rồi tỉnh lại. Khi tỉnh lại vẫn còn lú lẫn mất  một lúc, rồi mới tỉnh táo hoàn toàn được. Tóm lại, một cơn động kinh cơn lớn điển hình là tình trạng đột ngột mất ý thức (bất tỉnh), duỗi cứng toàn thân, rồi co giật (cân đối hai bên phải - trái) tất cả các bắp thịt toàn thân, hết co giật thì lú lẫn hoặc ngủ một giấc.

Thông thường, hầu hết cơn động kinh cơn lớn như mô tả trên sẽ tự hết. Khi bệnh nhân đang lên cơn, đừng đè giữ người bệnh vì có thể vô tình làm người ta gãy xương hay sai khớp. Hãy che chắn cẩn thận nếu người bệnh đang nằm trên chỗ cao hoặc sát chỗ nguy hiểm tính mạng như: hố nước sâu hay ao hồ, chỗ có lửa hay hở điện, sát lề đường. Đừng cố tìm cách nhét một vật gì đó vào giữa hai hàm răng, vì có thể không có tác dụng, mà còn có thể nguy hiểm gây tắc đường thở. Đừng đổ nước chanh hay bất cứ thứ nước gì vào miệng bệnh nhân lúc họ còn co giật chưa tỉnh lại. Để người bệnh thở dễ và không hít ngược đàm dãi vào phổi, ta xoay cho họ nằm nghiêng một bên (như hình vẽ). Hãy gọi cấp cứu nếu cơn co giật kéo dài quá 5 phút, co giật khi đang ở trong hồ nước, hoặc biết chắc là đây là lần đầu tiên trong đời bệnh nhân bị cơn này. Nếu đã hết cơn rồi, đừng cố lay gọi, hãy để bệnh nhân được nằm yên cho tới lúc họ tỉnh dậy.

Nếu cơn co giật kéo dài quá 5 phút, hoặc người bệnh bị hết cơn này tới cơn khác, giữa các cơn không thể tỉnh táo trở, thì gọi là "trạng thái động kinh", hay "động kinh liên tục". Đây là một tình trạng nguy hiểm tính mạng, cần chuyển ngay đi cấp cứu ở bệnh viện. Trong khi di chuyển, nhớ quay ngiêng đầu như mô tả trên.

Những xét nghiệm cần làm cho người bệnh động kinh là ghi điện não đồ, thử máu tìm kiếm một số bệnh có liên quan, và nhiều trường hợp phải chụp não bằng cộng hưởng từ (MRI).

Bệnh động kinh được bao cấp về thuốc. Người bệnh động kinh có thể lĩnh thuốc miễn phí giống như  người bệnh lao hay bệnh phong. Thuốc miễn phí thông thường là Phenobarbital (gardenal), thuốc này có một số hạn chế, nhưng dù sao cũng đủ tác dụng tốt cho đa số người bệnh động kinh. Ngoài ra, còn có các thuốc chống động kinh đời cũ khác như: Carbamazepine (tégrétol), Diphenytoin (dihydan), Valproate (depakine) … Một số thuốc đời mới cũng rất tốt như Levetiracetam, Topiramate, Lamotrigine...Việc dùng thuốc nào và liều lượng cụ thể bao nhiêu, thường các bác sỹ phải xem xét trên từng người bệnh cụ thể mới kê toa được.

CO GIẬT Ở TRẺ EM ?

Khoảng 3% trẻ em dưới 15 tuổi có các cơn động kinh, một nửa trong số đó là các cơn co giật khi sốt, và cứ 100 em bé như vậy thì có 1 bé sẽ bị bệnh động kinh tái phát thật sự.

Trẻ sơ sinh có những biểu hiện co giật rất phức tạp, nên đưa tới khám bác sỹ chuyên khoa thần kinh hoặc bác sỹ nhi khoa chuyên về thần kinh.

Có một số trẻ, thường ở khoảng 18 tới 36 tháng tuổi, khi sốt thì lên cơn co giật. Co giật thường không kéo dài (dưới 10 phút). Hết co giật sau 2 tuần ghi điện não đồ thấy bình thường. Thường đây là co giật do sốt lành tính, không phải là bệnh động kinh, không cần điều trị. Nên dự phòng bằng cách tránh sốt cao: điều trị sớm và triệt để các bệnh truyền nhiễm, và dùng thuốc hạ sốt khi có sốt cao. Khi lên cơn, có thể dùng Diazepam nhét vào trong hậu môn. Đôi khi viêm màng não kèm co giật, do vậy đôi khi co giật kèm sốt là biểu hiện của bệnh nguy hiểm, cần nhập viện ngay để điều trị kịp thời. Rối loại điện giải (đặc biệt là hạ Natri trong máu), chứng urê máu cao, viêm não, các dị dạng não … là những nguyên khác của co giật ở trẻ em.

Trẻ bị bệnh động kinh thì không sốt cũng co giật. Chứng co giật ở trẻ còn bú (infantile spasms) còn được các bác sỹ gọi là hội chứng West, gồm 3 biểu hiện là: các cơn co giật cơ mạnh khi chưa tròn 1 tuổi đời, chậm phát triển trí tuệ, và điện não đồ có loạn nhịp sóng cao thế (hypsarrhythmia). Co giật biểu hiện bằng động tác bé đột ngột cúi gập lưng ra trước, tay và chân duỗi thẳng. Đôi khi ngược lại: bé ưỡn cong lưng và ngửa đầu. Cơn chỉ kéo dài 1 vài giây, nhiều lần trong ngày.

Trẻ từ 2 đến 8 tuổi, vốn trước có thể bị động kinh West như trên, nay bị các cơn động kinh đa dạng, bị chậm phát triển và có các rối loạn hành vi, và có khuynh hướng kháng thuốc, thì được gọi là bị hội chứng Lennox - Gastaut. Đây là dạng nặng của bệnh động kinh.

Ngoài 2 hội chứng nghiêm trọng kể trên (hội chứng West và hội chứng Lennox - Gastaut), đa số trẻ bị động kinh là cơn lớn, hoặc cơn vắng ý thức, biểu hiện giống ở người lớn.

ĐỘNG KINH VÀ PHỤ NỮ CÓ THAI

            Đa số người bệnh động kinh nữ có thể có thai và tiên lượng cho thai thuận lợi, và phụ nữ bị bệnh động kinh không cần lo lắng quá nhiều khi sắp mang thai, hơn 90% các bà mẹ bị bệnh động kinh sẽ sinh ra những em bé mạnh khỏe. Nhưng dù sao cũng phải biết rằng tỷ lệ trẻ chết non và dị dạng ở những bà mẹ bị bệnh động kinh (6-7%) là nhiều hơn so với ở những bà mẹ không bị bệnh động kinh (chỉ 3-4%). Trong khi đó các thuốc chống động kinh cũng có một tỷ lệ gây dị dạng thai nhi như: dị tật tim bẩm sinh, sứt môi và hàm ếch, sọ quá nhỏ … Mẹ càng phải dùng phối hợp nhiều thuốc chống động kinh, thì tỷ lệ bị dị dạng của con càng cao hơn. Dùng Dihydan và Depakine thì gặp nguy cơ nhiều hơn dùng Tégrétol. Khi có thai, bác sỹ sẽ cố gắng điều chỉnh thuốc, sao cho người mẹ dùng chỉ 1 thuốc là tốt nhất. Người ta hay khuyên các bà mẹ dùng thêm folate.

            Bản thân các cơn co giật ảnh hưởng tới thai nhi như thế nào ?. Theo các bác sỹ, nếu lâu lâu, thỉnh thoảng mẹ mới bị lên cơn co giật, thì thường thai nhi không bị sao. Nhưng nếu mẹ bị trạng thái động kinh, thì cực kỳ nguy hiểm cho cả mẹ lẫn con, cần phải đưa gấp tới bệnh viện.