THAM KHẢO THẦN KINH HỌC

NhipSH

Home Up Feedback Contents Search

 

DieuTri

KHẢO SÁT BƯỚC ĐẦU VỀ

NHỊP SINH HỌC TRONG KHỞI PHÁT ĐỘT QUỴ

Vơ Đôn, BS CK I, khoa nội thần kinh BV ND 115 .

Báo cáo tại hội nghị khoa học Hội Thần kinh học TP HCM, ngày 17-6 năm 2003.

(Có thể tham khảo thêm nghiên cứu của nước ngoài về cùng đề tài này)

ĐẶT VẤN ĐỀ

Những thay đổi hành vi xăy ra trong 24 giờ căn bản tạo ra sự thay đổiphù hợp 24 giờ trong môi trường sinh lư do sự quay tṛn của trái đất quanh trục của nó là sự đảm bảo của sự sống trên trái đất .Hệ thống thần kinh đă tiến hoá hàng triệu năm phải đ̣i hỏi thay đổi phù hợp theo môi trường sinh lư và nó xăy ra trong mối liên hệ trong chu kỳ ngày đêm và sự thiết lập rơ ràng 24giờ của cuộc sống b́nh thường là không đơn giản  đối với đáp ứng 24 giờ thay đổi trong môi trường sinh lư .Nhiêù rối loạn hệ thần kinh là liên quan với sự bất b́nh thường với nhịp 24 giờ ,bao gồm cả chu kỳ thức tỉnh ,trong đó có bệnh mạch máu năo.

Nhịp sinh học trong khởi phát đột quỵ (STROKE) đă được  đề cập từ lâu với nhịều công tŕnh trên thế giới đă t́m ra những mối liên hệ sinh lư bệnh quan trọng với hiên tượng biến thiên của huyết áp cùng với hiện tượng tăng đông vào buổi sáng trong khởi phát bệnh mạch máu năo theo thứ tự thời gian đặc biệt nhịp trong ngày trong tuần theo năm.từ đó có những can thiệp dược lư kịp thời nhằm giảm nguy cơ đột quỵ

Chính v́ nhận thấy nhịp sinh học đóng vai tṛ quan trọng trong việc pḥng ngừa đột quỵ, hơn nữa ở Việt Nam chưa có một báo cáo nào về lĩnh vực này cho nên chúng tôi khảo sát đề tài này với các mục tiêu :

-        Xác định có kiểu dao động trong ngày đối với đột quỵ

-        Xác định đỉnh điểm trong ngày đối với đột quỵ

-        Xác định ảnh hưỏng của mùa đối với đột quỵ

ĐỐI TƯƠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng và vùng nghiên cứu

Khoa thần kinh bệnh viện nhân dân 115 là đơn vị được Sở y tế giao nhiệm vụ nhận điều trị tất cả các bệnh nhân bị đột quỵ trong thành phố, ngoài ra khoa c̣n nhận điều trị bệnh nhân từ các tỉnh miền đông nam bộ và miền tây nam bộ (từ B́nh thuận đến  đảo Phú Quốc, Kiên Giang).

Tiêu chuẩn nhận vào mẫu

Tất cả các bệnh nhân bị đột quỵ vào viện từ tháng12 năm 2000 đến tháng 02 năm 2002  được chọn bệnh theo sau:

-        Chẩn đoán đột quỵ dựa theo tiêu chuẩn tổ chức y tế thế giới

-        Có h́nh ảnh cắt lớp điện toán .

-        Có thời gian khởi phát đột quỵ được xác định .

Thời gian khởi phát đột quỵ là thời gian mà bệnh nhân hoặc người làm chứng đă ghi nhận ,xác định các triệu chứng ,các dấu hiệu thần kinh. Điều này được khai thác từ  bệnh nhân và thân nhân bệnh nhân và những người xung qanh bệnh nhân.

Tiêu chuẩn loại trừ

Không xác định được thời gian khởi phát đột quỵ

Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu : nghiên cứu hồi cứu

Phương pháp thống kê: sử dụng phần mền  SPSS10.0.

Số liệu thu thập gồm: thời gian chính xác (giờ, ngày, tháng) 

Phương pháp tŕnh bày số liệu: băng phân bố tần xuất, đồ thị phân bố thời gian

Phương pháp báo cáo: tŕnh bày báo cáo phần mềm Power-point.

KẾT QUẢ

1. Mô tả mẫu

Mẫu nghiên cứu của chúng tôi bao gồm 404 bệnh nhân bị đột quỵ cấp

phân bố về mặt dân số học như sau :

Giới:199 nữ – 49,3%; 205 nam – 50,7%.

Tuổi: Tuổi nhỏ nhất là 21 tuổi, tuổi cao nhất là 89 tuổi, tuổi trung b́nh là 63,2 ( 13,4.

Nguyên nhân đột quỵ: 187 trường hợp nhồi máu năo, 210 trường hợp xuất huyết năo, 7 trường hợp xuất huyết màng năo.

Giờ giấc chính xác  của đột quỵ đă được xem xét ở 404 bệnh nhân chúng ta thấy được qua đường biễu diẽn dưới đây và nhận thấy rằng đột quỵ xuất hiện vào bất kỳ giờ nào trong chu kỳ ngày đêm nhưng tăng cao vào buổi sáng với tỉ lệ 44%, giảm ở hai khoăng thời gian đầu ngày và cuối ngày từ 19 giờ đến 24 giờ 14,4% và từ 1giờ đến 6giờ sáng 13,6% như phần tŕnh bày của bảng 1 và bảng 2.

Bảng 1: Phân bố tỉ lệ đột quỵ theo giờ trong ngày

 

Bảng 3: Đường biểu diễn phân bố tỉ đột quỵ theo giờ trong ngày

B

Bảng 4: Phân bố tỉ lệ đột quỵ theo mùa trong năm

BÀN LUẬN

Xét về mối liên quan giũa tỷ lệ mắc bệnh với thời gian trong ngày chúng tôi nhận thấy ngày, chúngtôi nhận thấy thời điểm từ 6 giờ sáng đến 12 giờ  chiếm tỷ lệ 44%.đặc biệt lúc sáng sớm từ 6gị đến 7giờ phù hợp với các tác giả trong và ngoài nước.

Theo tác giả Lêvăn Thính (1999) nghiên cứu 110 trường hợp nhồi máu năo cấp tính tại bệnh viên Bạch Mai - Hà Nội từ năm 1992-1996ø, tác giả cũng nhận thấy từ  6giờ đến 10giờ  chiếm tỷ lệ 59,09%.

William J .Elliott nghiên cứu tổng hợp 31 báo cáo với 11816 bệnh nhân  ghi nhận tỷ lệ đột quỵ cấp xăy ra từ 6h đến trưa chiếm  tỷ lệ 49%. 

Cơ chế xăy ra đột quỵ cấp theo thời gian trong ngày có thể được giải thích như sau :đó là sự  thay đổi về nhịp sinh học trong ngày sự thay đổi về huyết áp, khả năng kết dính tiểu cầu ,cũng như sự tăng đông vào buổi sáng điều đó góp phần tăng nguy cơ đột quỵ vào buổi sáng, kiểu dao động trong ngày tương tự đối với nhồi máu cơ tim cấp, chết đột ngột do tim. 

Báo cáo của chúng tôi xác định được đường biễu diễn tỷ lệ đột quỵ trong ngày dạng hai pha ,có hai cao vào đỉnh buổi sáng đỉnh  thứ hai và buổi chiều, phù hợp với báo cáo của Ilaria Casetta &cộng sự nghiên cứu  258 bêïnh nhân xuất huyết năo  và 1656 bệnh nhân  nhồi máu năon cấp, nhập viện từ năm 1994 đến 1997, tại bệnh viện Ferrara, Italia.Nhưng có sự khác biệt  ở đỉnh thứ hai của tác giả là thời điểm 20 h,c̣n báo cáo của chúng tôi là 15h có lẽ là do hoàn cảnh địa lư, khí hậu, thời tiết hai nước khác nhau.

Thời tiết cũng là yếu tố nguy cơ ảnh hưởng lên các yếu tố nguy cơ khác để sinh ra đột quỵ Kết quả của chúng tôi thấy rằng  vào mùa thu,đặc biệtlà mùa đông  đột quỵ xăy ra nhiều,vào mùa này ở Tp Hồ Chí Minh có  mưa và lạnh và cuối năm làm việc căng thẳng, phù hợp với báo cáo của  tác giả Hoàng Khánh. Nghiên cứu  921 bệnh nhân bị  đột quỵ cấp nhập viện tai Huế từ tháng 1năm 1995 đến 31 tháng 1 năm 1997.

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu chúng tôi rút ra một số kết luận  sau:

-        Xác định nguy cơ đột quỵ biến thiên theo thời gian, buổi sáng nguy cơ liên quan  với đột quỵ cao hơn trong ngày,khả năng biên thiên trong ngày của huyết áp tương tự với kiểu hai pha theo thời gian của đột quỵ cùng với t́nh trạng tăng đông vào buổi sáng tạo ra hiệp lực cuối cùng.

-        Bệnh đa số mắc theo mùa,nhiều vào cuối năm đặc biệt là mùa đông .

-        Điều gợi ư rơ ràng diều t́m kiếm của chúng tôi là có thể pḥng ngừa đột quỵ ,khuynh hướng điều trị theo thời gian đă được gợi ư đối với bệnh tim mạch ,người ta có thể suy xét rằng các thuốc tăng huyết áp với đích điều trị vào buổi sáng có thể có lợi trong pḥng ngừa đột quỵ. Cần có nghiên cứu lâu dài để giải thích điều này đối với cácnhà Tim Mạch Học và Thần Kinh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1.      Lê Văn Thính,Nhịp sinh học về sự khởi phát đột quỵ cấpYhọc TP Hồ Chí Minh ,1999,Chuyên đề Thầ kinh học số 2, 25-26

2.      Vi Quốc Hoàng ,T́nh h́nh Tai biến mạch máu năo tai bệnh viện đa khoatrung ương Thái Nguyên .

3.      Hoàng Khánh ,Yhọc TP Hồ Chí Minh 1999,Chuyên đề Thần Kinh học số 2, 53-56 .

Tiếng nước ngoài

1.      Extent of cerebral white matter lessions is related to changes of circadian blood pressure Rhythmicity ,Arch Neurol vol 58,Nov 2000, vol 57 1302-1307.

2.      Fred W. Turek,Christine dugovic ,phyllis C.Zee,Current Understanding of the circadian Clock and theclinical Implications for Neurologycal Disorders.Arch Neurol vol 58,Nov 2001 1781 -1787

3.      Ilaria Casetta ,Patient Demographic and clinical features and Circadian Variation in onset of Ischemic Stroke ,Arch Neurol 2002 ;59:48-53 .

4.      Ilaria Casetta,Circadian Variability in Hemorrhagic Stroke .JAMA March 13,2002,Vol.287 No.10

5.      William J.Elliott,Circadian Variation in the timing of stroke onse , A meta-Analysis,internet.

(Có thể tham khảo thêm nghiên cứu của nước ngoài về cùng đề tài này)