THAM KHẢO THẦN KINH HỌC

BỆNH ALZHEIMER

Bệnh Alzheimer, các BS thường đọc là “An-zờ-hai-mơ”, là một bệnh gây sa sút trí tuệ (dementia) do tổn thương chất xám của vỏ não. Khoảng 80% người già bị sa sút trí tuệ là do bệnh này. Bệnh xảy ra ở cả nam lẫn nữ, bất kỳ lứa tuổi nào sau 30 tuổi, nhưng đại đa số phát bệnh vào tuổi già (trên 65-70 tuổi). Cựu tổng thống Mỹ Reagan cũng đang bị căn bệnh này hành hạ.ï

Biểu hiện của bệnh Alzheimer

Bệnh biểu hiện bằng suy giảm các khả năng trí tuệ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho lao động nghề nghiệp và giao tiếp xã hội của bệnh nhân, bao gồm: 

1.  Rối loạn ngôn ngữ: rối loạn khả năng diễn đạt bằng lời nói hoặc khả năng hiểu lời nói của người khác; 

2.  Mất khả năng sử dụng động tác: bệnh nhân dù không bị liệt cũng vẫn không thể thực hiện đúng các động tác, ví dụ mặc quần áo hay rót nước; 

3. Mất nhận biết: mất khả năng nhận biết một thứ đồ vật quen dùng, dù các giác quan vẫn còn nguyên;

4. Rối loạn chức năng tổ chức thực hiện: khả năng vạch kế hoạch, tổ chức, sắp xếp trình tự, và tóm tắt công việc.

Khởi đầu bệnh nhân thường than phiền chuyện mình hay bị quên vặt. Khoảng 3 năm sau thì bắt đầu có các sa sút trí tuệ như trên. Bệnh tăng tiến từ từ nhưng không ngừng tới mức sa sút trí tuệ trầm trọng. Cuối cùng, bệnh nhân nằm liệt giường, không nhận biết được người thân, không thể tự mình ăn uống và không tự chủ trong đại tiểu tiện được. Dần dần suy kiệt và chết do các bệnh nhiễm trùng. Kể từ khi được chẩn đoán bệnh Alzheimer, tới khi chết, trung bình khoảng 5-10 năm.

Ngoài ra còn có thể có một số biểu hiện khác như: kích thích, thậm chí hung dữ, lo âu sợ hãi, ảo giác, các biểu hiện giống bệnh Parkinson (như cứng đờ người, vận động chậm chạp...), co giật.

Các BS còn phải khám xét để loại trừ được các bệnh khác cũng gây sa sút trí tuệ như: bệnh mạch máu não, bệnh Pick, Huntington, thể Lewy, Creutzfeldt-Jacob (liên quan bệnh bò điên), máu tụ dưới màng cứng, u não, thiểu năng tuyến giáp trạng, thiếu vitamin B12 hoặc acid folic, giang mai thần kinh, nhiễm HIV, v.v.

Thường còn phải chụp cắt lớp điện toán (gọi là chụp CT), hoặc chụp cộng hưởng từ (gọi là chụp MRI). Khi mới bị thấy teo vỏ não, về sau thì não teo toàn bộ. Điện não đồ cũng có rối loạn.

Nguyên nhân của bệnh:

Nguyên nhân thực sự của bệnh Alzheimer còn chưa được rõ. Ở não, người ta thấy 2 hiện tượng nổi bật là các mảng đọng dạng tinh bột (amyloid plaque) và các mớ rối sợi thần kinh (neurofibrillary tangle). Nghiên cứu gần đây thấy có mối liên quan chặt chẽ giữa một chất lưu hành trong máu gọi là apolipoprotein E, gọi tắt apo E, với bệnh Alzheimer. Chất này còn được chia ra làm 3 loại, ký hiệu là apo E2, apo E3 và apo E4, đều được mã hóa bởi 1 gen nằm ở nhiễm sắc thể thứ 19. Đại đa số phát bệnh Alzheimer không có tính chất gia đình. Số trường hợp bệnh Alzheimer có tính chất gia đình rất ít.

Điều trị bệnh:

Cần cho ăn đủ chất và nhớ bổ xung các vitamin. Khi bệnh đã nặng, bệnh nhân cần được theo dõi và săn sóc đặc biệt, vì không tự phục vụ được.

Nếu bệnh nhân bị kích thích, có thể dùng thuốc an thần kiểu như Thioridazine (tên thương mại là Melleril). Với bệnh nhân bồn chồn không yên vào ban đêm, cho thêm Lorazepam (Temesta) hoặc Bromazepam (Lexomil). Ngược lại, khi trầm cảm thì dùng Fluoxetine (Prozac). Tất cả những thuốc vừa nêu chỉ để chữa triệu chứng. Để chữa bệnh, ở bắc Mỹ người ta khuyên dùng Tacrine (Cognex) và Donepezil (Aricept). Các thuốc này tác dụng trên quá trình truyền đạt thông tin giữa các tế bào thần kinh của não, nhưng cũng chỉ hiệu lực trong giai đoạn bệnh chưa nặng. Ở châu Âu, các BS ưa dùng thuốc lấy từ lá cây bạch quả (Ginkgo biloba), vốn là một thuốc cổ truyền Trung hoa; và Cerebrolysin, là thuốc bảo vệ tế bào thần kinh, được chiết xuất từ não động vật.

Ở Việt nam cần làm gì?

Khi thấy các cụ trong nhà (từ 50 tuổi trở lên) hay quên vặt, đừng nghĩ là tự nhiên do tuổi già, rồi để mặc cho bệnh phát triển. Nên đưa các cụ tới khám BS chuyên khoa thần kinh hoặc chuyên khoa tâm thần. Các BS sẽ khám tỷ mỷ để loại trừ các bệnh khác (ví dụ bệnh mạch máu não, u não ...), làm các thử nghiệm về trí nhớ, sau đó có thể cho ghi điện não đồ, rồi hơn nữa thì chụp CT hoặc MRI.

Một khi đã có chẩn đoán là bệnh Alzheimer, nên nhớ bệnh sẽ tiến triển nặng dần. Phải rất nhẫn nại chăm sóc người bị bệnh. Nhớ cho ăn đủ chất và uống đủ nước, vệ sinh thân thể, xoa bóp, tập vận động và xoay trở người thường xuyên.

Về thuốc, do chưa có thuốc đặc trị, nên có nhiều cách dùng thuốc khác nhau. Các thuốc như Tacrine và Donepezil khó tìm. Có thể dùng Tanakan hoặc Ginkgo-E (2-3 viên trong 1 ngày, uống sau bữa ăn) liên tục hàng ngày suốt đời; và Cerebrolysin (ống 10 mL, chích 2-3 ống trong 1 ngày, trong 30 ngày liền) mỗi năm 2 đợt.

Tháng 2 năm 2001

Từ khóa: Alzheimer , sa sut tri tue , lu lan , thoai hoa , quen .